Türkiye’nin En Mal İnsanı Kimdir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir İnceleme
Bir arkadaşım geçen gün, “Türkiye’nin en mal insanı kimdir?” diye sordu ve bana açıkçası bu sorunun bana oldukça ilginç geldiğini itiraf etmeliyim. Bu soruyu bir kafede konuştuğumuzda, herkesin ağzından farklı bir cevap döküldü. Ancak zamanla fark ettim ki, “mal olmak” diye tanımladığımız şey, aslında toplumsal normların ve yerleşik değerlerin ne kadar derin izler bıraktığına dair de bir gösterge.
Peki, gerçekten “en mal insan” kim? Bu sorunun cevabı, elbette, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi meselelerle doğrudan ilişkili. İnsanların mal olma tanımını neye göre yapıyorlar? Bu sadece kişisel özelliklere mi, yoksa toplumsal bağlamda öne çıkan dinamiklere mi dayanıyor? Sokakta gördüğüm her “mal” insanda aslında farklı bir toplumsal çatışmanın, cinsiyetçiliğin veya ayrımcılığın izlerini görüyorum. Şimdi, gelin, bu kavramları inceleyelim ve bir bakıma Türkiye’nin “en mal insanı”nı anlamaya çalışalım.
—
Türkiye’nin “En Mal” İnsanını Anlamak: Toplumsal Cinsiyet Perspektifi
“Mal” olmak, herkesin kendine göre tanımladığı bir kavram. Ancak buna toplumsal cinsiyet perspektifinden baktığımızda, aslında bu tanımın derinliklerine inmek gerekiyor. Türkiye’de “mal olmak” deyimi, genellikle erkekler için kullanılsa da, zaman zaman kadınlar için de kullanılabiliyor. Ancak erkeklerin daha çok hedef alındığını ve toplumun, erkeklerin iş dünyasında, sokakta ve özel yaşamda sergiledikleri tavırlara yönelik “mal” tanımını daha kolay koyduğunu gözlemliyorum.
Erkeklerin Toplumdaki “Mal” İmajı
Bir gün iş çıkışı, otobüste yaşadığım bir anıyı hatırlıyorum. Herkes yoğun, herkes sinirli ama bir adam, yolcu kalabalığından hiç etkilenmeden, telefonuyla oyun oynuyor ve çevresindekilere adeta “ben buradayım, ama kimseye karışmam” havası veriyor. Evet, bu adam büyük ihtimalle kendi alanını korumak adına yapıyordur bunu, ama aynı zamanda toplumsal bir ayrımcılığın da işareti değil mi? Bir erkeğin, başkalarının varlığını yok sayarak kendi özgürlüğünü ilan etmesi, ister istemez “benim yerim, herkesin yerinden değerli” algısını yaratıyor. Ne yazık ki bu tarz bir tutum, Türkiye’de sıkça görülen bir “mal olma” örneği. Erkeklerin toplumsal normlara dayalı olarak böyle davranmalarını hoş karşılamak, onları “erkek” olarak tanımlamanın ve toplumda birer “erkeklik” şablonuna uymalarını beklemenin getirdiği bir sonuçtur.
Bir diğer taraftan, kadınların çok yaygın olarak uyguladığı “erkek gibi olma” kültürüne de göz atmak gerekir. Erkek gibi olmanın, güçlü ve dominant olmanın bir değer haline geldiği bir toplumda, kadınların da “mal” olmak istemediği bir gerçek. Yani, kadınlar da sıklıkla, erkeksi tavırları benimseyerek, toplumun erkekleri gibi davranmaya çalışırlar. Bu, başka bir açıdan aslında toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin bir sonucu olarak da görülebilir.
—
Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Bağlamında “Mal Olma” Tanımı
“Mal olmak” deyimi her ne kadar kişisel özellikler üzerinden yorumlansa da, aslında bunun toplumsal ve kültürel bağlamda da bir anlamı vardır. Çeşitlilik, sosyal adalet ve eşitlik bu anlamda devreye girer. Bu kavramları göz önünde bulundurduğumuzda, “en mal insan” tanımının aslında çok daha derin olduğunu fark ediyorum. Çünkü “mal olmak” aslında bir bakıma o kişiyle birlikte olan çevreyi, yaşadığı toplumdaki diğer bireylerin algısını da yansıtır.
Toplumdaki Yoksulluk ve Haksızlık: Mal Olmanın Altında Ne Yatıyor?
Geçen hafta, İstanbul’un merkezine doğru giderken, bir grup genci sokakta tartışırken gördüm. Biri, çok açık bir şekilde “Ne yani, her zaman ‘sosyal adalet’ diye bir şey yok mu? Herkes aynı olmalı!” diyordu. Ancak burada dikkatimi çeken şey, o gencin, diğerinden daha fazla “mal” algılandığıydı. Çünkü sürekli, varlıklı insanlar üzerinden sosyal sınıf ayrımı yapıyor ve onları küçümsüyordu. O gencin, ‘sosyal adalet’ adına doğru bildiği pek çok şey, aslında toplumdaki daha fazla eşitsizlik yaratıyordu. Aslında, bu da farklı sosyal sınıflar arasında haksız rekabetin ve mal olmanın yaratıcı bir örneği oldu. Burada ne kadar zengin olursanız olun, doğru bir şekilde “eşitlik” anlayışını uygulamak gerek. Sosyal adalet sadece yoksullukla mücadele değil, toplumun her alanında “eşitlik” yaratma çabasıdır.
—
“Mal Olmak” ve Gündelik Hayat: Sokakta, İş Yerinde ve Toplu Taşımada Gözlemler
Her gün İstanbul’un farklı sokaklarında, işyerlerinde ve toplu taşımada “mal” insan figürleriyle karşılaşıyorum. Bu figürler bazen istemeden, bazen de bilinçli olarak “ben buradayım” diyerek, toplumun hiyerarşik yapısına karşı bir tavır alıyorlar. Bu da toplumsal cinsiyet ve sosyal adalet perspektifinden bir bakış açısı sunuyor. İşte bu tip “mal” davranışlar, toplumda gerginliklere neden olabilir.
Bir örnek verelim: İstanbul’un metrobüs hattında sabahın erken saatlerinde, uykusuz bir şekilde işe gitmek için binmişim. Yanımda bir adam, o kadar yüksek sesle telefonuyla konuşuyordu ki, herkesin kulakları sağır oluyordu. İşin garibi, adam hiç aldırmadan, her konuda “kesin doğru” bildiklerini anlatıyordu. Bu adam, kendisini aslında bir “sosyal lider” olarak görüyordu. Toplumdaki diğer insanları küçük düşürerek, kendi üstünlüğünü kabul ettirmeye çalışıyordu. Ama işte sorun şu ki: Eğer toplumsal düzende hepimiz bu şekilde davranırsak, kimse kimseyi ciddiye almaz. Birkaç yıl önce, aynı toplu taşımada yaşadığım bu sahne de “mal olmanın” nedenlerini sorgulamama neden oldu.
—
Sonuç: Toplumsal Normların Derin İzleri
Türkiye’deki “en mal insan”ın kim olduğu sorusu aslında çok da basit bir soru değil. Cevaplar çok farklı olabilir çünkü toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi faktörler bu soruya farklı açılardan yaklaşmamızı gerektiriyor. Sokakta gördüğümüz “mal” insanlar, belki de toplumsal normlar ve kültürel yapılar doğrultusunda şekilleniyorlar. Bunun yanı sıra, sosyal adalet ve eşitlik talep edenler de “mal” olabiliyor. O yüzden bu sorunun cevabı basit değil; tam aksine, düşündürücü ve tartışmaya açık.
Bundan sonra sokakta, metrobüste, iş yerinde ve sosyal medyada gördüğümüz insanları eleştirirken belki de biraz daha fazla empati yapmamız gerektiğini unutmayalım.